Matura biologia 2017 maj (poziom rozszerzony) Arkusz maturalny: biologia rozszerzona Rok: 2017. Arkusz PDF i odpowiedzi: Matura próbna Operon biologia 2007 Arkusz maturalny: biologia rozszerzona Rok: 2020. Arkusz PDF i odpowiedzi: Matura biologia – lipiec 2020 – poziom rozszerzony Matura biologia 2007 Matura Matura 2023. Rozszerzona biologia 11 maja. Jak wyglądał egzamin? poziom podstawowy maj 2023 1 Matura 2023 z matematyki na poziomie podstawowym jest jednym z Biologia - Matura Maj 2016, Poziom rozszerzony (Formuła 2007) - Zadanie 12. Przeprowadzono doświadczenie w dwóch wariantach (zestaw I i zestaw II) zilustrowanych na poniższych rysunkach. Do probówek nalano kolejno: w zestawie I – wody, w zestawie II - 0,1% roztworu NaCl. Poziom cieczy w każdej probówce znajdował się 1 cm poniżej Matura 2019: Biologia rozszerzona. Odpowiedzi, arkusze CKE, zadania [POZIOM ROZSZERZONY, 10.05.19] Matury 2019 trwają. W piątek uczniowie mierzą się z biologią. Rozwiązanie arkusza CKE z BIOLOGII ROZSZERZONEJ w nowej podstawie i formule z MAJA 2019.Poradnik oraz kruczki biologiczne na https://www.facebook.com/groups/ CtjXkV4. Strona głównaZadania maturalne z biologiiMatura Maj 2020, Poziom rozszerzony (Formuła 2007) Kategoria: Skład organizmów Typ: Podaj/wymień Niektóre pierwiastki w połączeniu z białkami tworzą ważne biologicznie związki, zwane metaloproteinami. Podaj przykład metaloproteiny, w której występuje żelazo (Fe), oraz metaloproteiny, w której występuje miedź (Cu), i określ funkcję każdej z nich. Nazwa metaloproteiny, w której występuje Fe: Funkcja: Nazwa metaloproteiny, w której występuje Cu: Funkcja: Rozwiązanie Zasady oceniania 2 p. – za podanie właściwych nazw dwóch metaloprotein i poprawne określenie ich funkcji. 1 p. – za podanie jednej właściwej nazwy metaloproteiny i poprawne określenie jej funkcji. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi 1. metaloproteina, w której występuje Fe: hemoglobina – transport tlenu; mioglobina – magazynowanie tlenu; cytochromy – udział w transporcie elektronów w łańcuchu oddechowym; katalaza – rozkłada nadtlenek wodoru; ferredoksyna – przenośnik elektronów w fazie świetlnej. 2. metaloproteina, w której występuje Cu: hemocyjanina – transport tlenu; plastocyjanina – uczestniczy w transporcie elektronów w fazie świetlnej fotosyntezy. Zadanie 1. (2 pkt) Tkanki zwierzęce Układ pokarmowy i żywienie Podaj/wymień Triacyloglicerole, czyli tłuszcze właściwe, są przede wszystkim materiałami zapasowymi dla różnych organizmów. W organizmie człowieka o wadze ciała 70 kg masa tłuszczów właściwych wynosi ok. 11 kg. Głównym miejscem przechowywania triacylogliceroli jest cytoplazma komórek tłuszczowych. U ludzi o prawidłowej masie ciała największe nagromadzenie tych komórek występuje w tkance podskórnej. Na schemacie przedstawiono budowę cząsteczki pewnego triacyloglicerolu. Na podstawie: Biologia. Jedność i różnorodność, praca zbiorowa, Warszawa 2008. a)Wymień nazwy dwóch enzymów trawiących tłuszcze w przewodzie pokarmowym człowieka i określ liczbę cząsteczek różnych kwasów tłuszczowych, która powstanie po całkowitym strawieniu przedstawionej na schemacie cząsteczki. Enzymy trawiące triacyloglicerole: Liczba cząsteczek różnych kwasów tłuszczowych: b)Podaj przykład funkcji, którą pełnią tłuszcze zgromadzone w podskórnej tkance tłuszczowej człowieka, innej niż stanowienie materiału zapasowego. Zadanie 2. (1 pkt) Układ pokarmowy i żywienie Podaj/wymień Tłuszcze właściwe zawarte w pokarmie oraz produkty ich trawienia wchłaniane są z jelita cienkiego człowieka głównie do naczyń limfatycznych (ok. 90%). Wraz z nimi wchłaniane są niektóre witaminy. Spośród wymienionych witamin wybierz i podkreśl te, które są wchłaniane wraz z tłuszczami w jelicie cienkim. Określ wspólną cechę tych witamin powodującą, że są one wchłaniane w taki sposób. witamina A witamina B1 witamina B6 witamina C witamina D3 witamina E Wspólna cecha wybranych witamin: Zadanie 3. (2 pkt) Budowa i funkcje komórki Zamknięte (np. testowe, prawda/fałsz) Podaj/wymień Na rysunku przedstawiono budowę błony komórkowej. Na podstawie: C. Hickman, L. Roberts, A. Larson, Integrated principles of zoology, New York 2001. a)Określ, która z widocznych na rysunku cech budowy przedstawionej błony świadczy o tym, że jest to błona komórki zwierzęcej. b)Oceń, czy poniższe informacje dotyczące budowy błony komórkowej są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F – jeśli jest fałszywa. 1. Zewnętrzna i wewnętrzna warstwa błony komórkowej mają budowę symetryczną względem siebie. P F 2. Cząsteczki fosfolipidów mogą zmieniać swoje położenie w obrębie dwuwarstwy. P F 3. Dwuwarstwa fosfolipidowa jest tym bardziej płynna im więcej występuje w niej fosfolipidów zawierających nasycone kwasy tłuszczowe. P F Zadanie 4. (2 pkt) Budowa i funkcje komórki Podaj i uzasadnij/wyjaśnij Komórki charakteryzujące się wysokim tempem syntezy białek, np. komórki trzustki, zawierają szczególnie dużo rybosomów. Takie komórki mają również dobrze widoczne aktywne jąderka oraz liczne mitochondria. Część rybosomów jest zawieszona w cytozolu komórki, a część przyłącza się do cytozolowej powierzchni błon siateczki śródplazmatycznej. Rybosomy występują również w matriks mitochondriów. a)Wykaż związek między obecnością licznych rybosomów w komórkach trzustki a obecnością dobrze widocznych jąderek w jej komórkach. b)Określ, na czym polega różnica między rybosomami występującymi w cytozolu a rybosomami występującymi w matriks mitochondriów komórek trzustki. W odpowiedzi porównaj oba typy rybosomów. Zadanie 5. (2 pkt) Genetyka - pozostałe Zamknięte (np. testowe, prawda/fałsz) Podaj/wymień Chromosomy są najlepiej widoczne w komórce podczas metafazy podziału mitotycznego. Mają wtedy zwartą strukturę, są krótkie i grube. Po ich wybarwieniu przy użyciu specjalnych barwników uzyskuje się charakterystyczny dla każdego chromosomu homologicznego wzór prążków, co ułatwia rozpoznanie pod mikroskopem poszczególnych chromosomów i obserwację ich struktury. Na rysunku przedstawiono budowę metafazowego chromosomu 2 człowieka. Na podstawie: www. a)Uzupełnij poniższe zdania tak, aby powstał poprawny opis przedstawionego na rysunku chromosomu. Podkreśl w każdym nawiasie właściwe określenie. Metafazowy chromosom 2 składa się z dwóch (takich samych / różnych) chromatyd. Ramiona chromatydy mają (różną długość / taką samą długość). Miejsce oznaczone X, w którym do chromosomu przyczepiają się włókna wrzeciona kariokinetycznego to (centromer / centrosom). b)Podaj liczbę autosomów występujących w prawidłowej komórce somatycznej człowieka: Zadanie 6. (1 pkt) Genetyka - pozostałe Podaj i uzasadnij/wyjaśnij Chromosomy są najlepiej widoczne w komórce podczas metafazy podziału mitotycznego. Mają wtedy zwartą strukturę, są krótkie i grube. Po ich wybarwieniu przy użyciu specjalnych barwników uzyskuje się charakterystyczny dla każdego chromosomu homologicznego wzór prążków, co ułatwia rozpoznanie pod mikroskopem poszczególnych chromosomów i obserwację ich struktury. Na rysunku przedstawiono budowę metafazowego chromosomu 2 człowieka. Na podstawie: www. Oceń prawdziwość stwierdzenia: „Przedstawiony na rysunku chromosom metafazowy zawiera dwie cząsteczki DNA, z których jedna pochodzi od ojca, a druga – od matki”. Odpowiedź uzasadnij. Zadanie 7. (3 pkt) Fotosynteza Uzupełnij/narysuj wykres, schemat lub tabelę Zamknięte (np. testowe, prawda/fałsz) Podaj i uzasadnij/wyjaśnij Podczas fazy fotosyntezy zależnej od światła ATP powstaje na drodze fosforylacji. Na schemacie A przedstawiono fosforylację, której towarzyszy cykliczny transport elektronów, a na schemacie B – fosforylację, której towarzyszy niecykliczny transport elektronów. Na podstawie: a)Na podstawie schematów uzupełnij tabelę, w której porównasz oba typy fosforylacji i transportu elektronów zachodzące podczas fotosyntezy. Proces na schemacie A Proces na schemacie B Fotosystemy, które uczestniczą w tych procesach Fotoliza wody (zachodzi / nie zachodzi) Wszystkie produkty b)Wyjaśnij, dlaczego do zajścia fotosyntezy konieczny jest niecykliczny transport elektronów, a niewystarczający jest sam transport cykliczny. W odpowiedzi uwzględnij produkty fazy zależnej od światła i ich znaczenie w procesie fotosyntezy. Zadanie 8. (2 pkt) Fizjologia roślin Zamknięte (np. testowe, prawda/fałsz) Uzupełnij/narysuj wykres, schemat lub tabelę Fitochrom – niebieskozielone białko – występuje w liściach roślin i jest fotoreceptorem uczestniczącym w wielu reakcjach fizjologicznych wywoływanych przez światło, np. w reakcjach fotoperiodycznych. Kwitnienie roślin krótkiego dnia (RKD) i roślin długiego dnia (RDD) jest związane z działaniem aktywnej formy fitochromu. Na schemacie przedstawiono mechanizm powstawania dwóch form fitochromu. Na podstawie: E. Solomon, L. Berg, D. Martin, Biology, Belmont 2008. a)Na podstawie schematu oceń, czy poniższe informacje dotyczące fitochromu są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F – jeśli jest fałszywa. 1. Przekształcanie się form fitochromu pod wpływem światła jest związane ze zmianą struktury przestrzennej jego cząsteczki. P F 2. W ciemności forma aktywna fitochromu (P730) jest mniej stabilna niż nieaktywna forma (P660). P F 3. Daleka czerwień powoduje przekształcenie formy aktywnej (P730) w formę nieaktywną (P660). P F b)Na podstawie przedstawionych informacji uzupełnij tabelę dotyczącą zakwitania roślin krótkiego dnia (RKD). Czas trwania dnia i nocy Stężenie fitochromu P730(wysokie / niskie) Wpływ danego stężenia P730 na przejście RKD w fazę generatywną Reakcja fotoperiodyczna RKD długa noc, krótki dzień stymulacja krótka noc, długi dzień brak stymulacji Zadanie 9. (2 pkt) Fizjologia roślin Metody badawcze i doświadczenia Sformułuj wnioski, hipotezę lub zaplanuj doświadczenie Zamknięte (np. testowe, prawda/fałsz) Na rysunku przedstawiono zestaw doświadczalny ilustrujący siłę imbibicyjną, czyli siłę wytwarzaną przez pęczniejące nasiona. Uczniowie umieścili suche nasiona grochu jadalnego w kolbie, którą następnie napełnili wodą, szczelnie zamknęli korkiem i pozostawili na kilka godzin. Uczniowie postawili dwie alternatywne hipotezy, wyjaśniające wynik tego doświadczenia: proces pęcznienia jest zjawiskiem czysto fizycznym; proces pęcznienia wymaga aktywności metabolicznej nasion. Aby sprawdzić te hipotezy, postanowili przygotować kolejny zestaw badawczy. Na podstawie: W. Czerwiński, Fizjologia roślin, Warszawa 1976. a)Zaznacz poprawne dokończenie zdania – wybierz odpowiedź spośród A–C oraz odpowiedź spośród 1.–3. Zestaw badawczy umożliwiający rozstrzygnięcie, która z hipotez postawionych przez uczniów jest trafna, powinien zawierać A. suche nasiona grochu umieszczonew kolbie 1. wypełnionej wodą i otwartej. B. namoczone i ugotowanenasiona grochu 2. bez wody i zamkniętej korkiem. C. suche nasiona grochuwyprażone w piekarniku, 3. wypełnionej wodą i zamkniętejkorkiem. b)Wybierz spośród A–E i zaznacz poprawne dokończenie zdania. Proces pęcznienia nasion jest warunkowany obecnością zmagazynowanych w nich związków organicznych, a przede wszystkim obecnością sacharozy. glicerolu. glikogenu. białek. triglicerydów. Zadanie 10. (2 pkt) Paprotniki Podaj/wymień Skrzyp polny (Equisetum arvense) jest uciążliwym chwastem na polach i w ogrodach. Wytwarza rozgałęziające się w glebie kłącza, z których wyrastają dwa rodzaje pędów: letnie – zielone, rozgałęzione pędy asymilacyjne, wiosenne – bezzieleniowe, jasnobrązowe pędy zarodnionośne, na których szczytach znajdują się kłosy zarodniowe, zbudowane z tarczowatych sporofili (liści zarodnionośnych). Na spodniej stronie sporofili tworzą się workowate zarodnie, w których po mejozie powstają zarodniki, opatrzone elaterami – krzyżującymi się taśmami, które wykonują ruchy higroskopijne, tzn. zwijają się i rozwijają w zależności od wilgotności środowiska. Zarodniki skrzypu są jednakowe morfologicznie, jednak różnią się fizjologicznie, ponieważ z jednych wyrastają przedrośla żeńskie, z innych – męskie. Przedrośla są łatkowate i samożywne. Na rysunku przedstawiono pęd asymilacyjny skrzypu polnego (1), pęd zarodnionośny (2), tarczowate liście zarodnionośne (3), pojedynczy zarodnik ze zwiniętymi elaterami (4) oraz kilka zarodników opatrzonych rozwiniętymi elaterami (5). Na podstawie: J. Jasnowska, M. Jasnowski, J. Radomski, S. Friedrich, W. Kowalski, Botanika, Szczecin 1999. a)Na podstawie przedstawionych informacji i własnej wiedzy określ ploidalność (n lub 2n) wymienionych poniżej struktur skrzypu polnego. pęd zarodnionośny: ........ zarodnik: ........ przedrośle: ....... pęd asymilacyjny: ........ b)Na podstawie przedstawionych informacji wymień dwa sposoby rozmnażania się sporofitu skrzypu polnego. Zadanie 11. (2 pkt) Protisty Budowa i funkcje komórki Podaj i uzasadnij/wyjaśnij Na rysunku przedstawiono budowę pantofelka (Paramecium caudatum) należącego do orzęsków żyjących w środowisku słodkowodnym. Charakterystyczną cechą tych protistów jest aparat jądrowy złożony z dwóch jąder komórkowych: makronukleusa i mikronukleusa. U niektórych gatunków aparat ten jest zwielokrotniony. Na podstawie: a)Podaj nazwę struktury oznaczonej na rysunku literą A i wykaż związek funkcji tej struktury ze środowiskiem życia tych orzęsków. Nazwa struktury A: b)Wyjaśnij, w jaki sposób struktura oznaczona na rysunku literą B umożliwia rekombinację materiału genetycznego podczas koniugacji pantofelków. Zadanie 12. (2 pkt) Grzyby Zamknięte (np. testowe, prawda/fałsz) Podaj/wymień Na rysunku przedstawiono powstawanie zarodników u muchomora należącego do grzybów kapeluszowych. Na podstawie: M. Podbielkowska, Z. Podbielkowski, Biologia z higieną i ochroną środowiska, Warszawa 1991. a)Przyporządkuj wymienionym poniżej procesom litery, którymi te procesy oznaczone są na rysunku. Mejoza: Kariogamia jąder sprzężonych: b)Uzupełnij poniższe zdania tak, aby powstał poprawny opis dotyczący cyklu rozwojowego muchomora. Podkreśl w każdym nawiasie właściwe określenie. W cyklu życiowym muchomora dominuje faza (haploidalna / diploidalna / jąder sprzężonych). Mejoza zachodzi w komórkach tworzących warstwę (na powierzchni blaszek owocnika / na górnej powierzchni kapelusza owocnika / u podstawy owocnika). W wyniku tego procesu powstają zarodniki (konidialne / podstawkowe / workowe). Zadanie 13. (3 pkt) Kręgowce Zamknięte (np. testowe, prawda/fałsz) Podaj/wymień Salamandra plamista (Salamandra salamandra) jest płazem, który w odróżnieniu od żab i traszek, nie składa jaj do wody. Gody, podczas których samiec przekazuje samicy spermatofor, czyli pakiet plemników, odbywają się późnym latem na lądzie. Pod koniec wiosny następnego roku samica wyszukuje na brzegach strumieni lub stawów płytkie zatoczki i rodzi larwy wprost do wody. Larwy opuszczające ciało samicy mają ok. 3 cm długości i są przystosowane do życia w wodzie. W odróżnieniu od kijanek żab, wyposażone są w dwie pary w pełni rozwiniętych kończyn. U niektórych podgatunków salamandry plamistej, występujących w wysokich górach, np. na Półwyspie Iberyjskim, samice nie rodzą larw, ale młode osobniki już po przeobrażeniu. Na rysunku przedstawiono salamandrę plamistą i jej larwę. Uwaga: Nie zachowano proporcji wielkości tych zwierząt. Na podstawie: A. Pawłowski, Salamandra, Biuletyn PTOP Salamandra, II/1995 (3); V. Lanka, Z. Vit, Płazy i gady. Leksykon przyrody, Warszawa 1980. a)Na podstawie rysunku i własnej wiedzy wymień dwie cechy budowy zewnętrznej dorosłych salamander, które pozwalają odróżnić je od gadów. b)Uzupełnij poniższe zdania opisujące rozwój i rozmnażanie salamandry tak, aby zawierały one informacje prawdziwe. W każdym nawiasie podkreśl właściwe określenie. Rozwój salamandry jest (prosty / złożony). Zapłodnienie jest (zewnętrzne / wewnętrzne). Salamandra jest płazem (jajorodnym / jajożyworodnym). c)Wymień dwie, widoczne na rysunku, cechy budowy larwy salamandry będące przystosowaniem do życia w wodzie. Zadanie 15. (2 pkt) Stawonogi Ekologia Zamknięte (np. testowe, prawda/fałsz) Podaj i uzasadnij/wyjaśnij Zależność między mrówkami i mszycami jest jedną z bardziej interesujących interakcji międzygatunkowych wśród bezkręgowców. Mszyce, należące do pluskwiaków, żerując na roślinach przebijają tkanki roślinne i pobierają z floemu w bardzo dużych ilościach zawarty w nim płyn. Nadmiar wody oraz różnych związków organicznych wydalają przez specjalne otwory w postaci dużych kropli substancji, zwanej spadzią, bogatej w cukry, sole mineralne, witaminy i niektóre aminokwasy. Spadź jest zbierana i zjadana przez dorosłe mrówki. Karmią nią również swoje larwy (czerwie). Poczwarki mrówek nie pobierają pokarmu. Mrówki bronią mszyc przed drapieżnikami, a także mogą przenosić nimfy i dorosłe osobniki mszyc na nowe rośliny. Na podstawie: Piotr Ślipiński 2012-07-09 Cukier za ochronę; a)Wybierz spośród A–D i zaznacz poprawne dokończenie zdania. Odpowiedź uzasadnij, odnosząc się do informacji w tekście. Zależność między mrówkami a mszycami to drapieżnictwo. komensalizm. konkurencja. mutualizm. Uzasadnienie: b)Określ, które owady – mrówki czy mszyce – przechodzą rozwój złożony z przeobrażeniem zupełnym. Odpowiedź uzasadnij, odnosząc się do informacji w tekście. Rozwój złożony z przeobrażeniem zupełnym przechodzą: Uzasadnienie: Zadanie 16. (2 pkt) Układ oddechowy Podaj i uzasadnij/wyjaśnij Podaj/wymień Tlenek węgla(II), tzw. czad, powstaje w wyniku niecałkowitego spalania węgla i substancji, które zawierają węgiel. Czad jest jedną z najsilniejszych i najgroźniejszych trucizn dla człowieka. Gaz ten nie ma smaku, zapachu, barwy, nie szczypie w oczy i nie podrażnia dróg oddechowych. Czad wykazuje ok. 210–300 razy większe powinowactwo do hemoglobiny niż tlen i łączy się z nią trwale, w wyniku czego tworzy karboksyhemoglobinę. Na wykresie przedstawiono procentową ilość karboksyhemoglobiny i stopień zatrucia w zależności od stężenia CO w powietrzu (pomieszczenie zamknięte), czasu działania i stopnia wysiłku fizycznego. Na podstawie: T. Marcinkowski, Medycyna sądowa dla prawników, Szczytno 2010. Badanie krwi nieprzytomnego pacjenta wykazało, że 50% cząsteczek jego hemoglobiny było połączonych z CO. W pomieszczeniu, w którym przebywał, stwierdzono 0,1-procentowe stężenie czadu w powietrzu. a)Na podstawie wykresu określ stopień zatrucia pacjenta: przybliżony czas, w którym pacjent był narażony na działanie CO – przy założeniu, że nie wykonywał żadnego wysiłku fizycznego: b)Określ, czy wysiłek fizyczny skraca, czy wydłuża czas, po którym występują objawy zatrucia czadem. Odpowiedź uzasadnij, uwzględniając mechanizm tego zjawiska. Zadanie 17. (3 pkt) Układ kostny i mięśniowy Podaj i uzasadnij/wyjaśnij Podaj/wymień U dorosłego człowieka pomiędzy kośćmi czaszki występują połączenia ścisłe w postaci szwów oraz stawy. W czaszce noworodka występuje większa liczba kości niż u człowieka dorosłego, a niektóre połączenia ścisłe nie są jeszcze zrośnięte i tworzą tzw. ciemiączka, gdyż proces kostnienia czaszki kończy się dopiero w drugim roku życia. Na rysunkach przedstawiono budowę czaszki dorosłego człowieka (A) oraz budowę czaszki noworodka – widok z góry (B). Na podstawie: Biologia. Jedność i różnorodność, praca zbiorowa, Warszawa 2008. a)Podaj nazwy kości czaszki oznaczonych na rysunku numerami 1, 2 i 3. b)Wybierz spośród A–C i podkreśl rodzaj połączenia, które występuje między kośćmi mózgoczaszki i kością oznaczoną na schemacie numerem 3. sztywne półruchome ruchome c)Określ, jakie znaczenie adaptacyjne mają w czaszce ciemiączka. Zadanie 18. (1 pkt) Układ nerwowy i narządy zmysłów Zamknięte (np. testowe, prawda/fałsz) Autonomiczny układ nerwowy składa się z dwóch działających antagonistycznie części: współczulnej i przywspółczulnej. Wybierz spośród A–D i zaznacz ten zestaw, w którym wymieniono tylko efekty charakterystyczne dla działania układu przywspółczulnego. Rozszerzenie źrenic, rozszerzenie oskrzeli, zwolnienie pracy serca. Zwężenie źrenic, wydzielanie wodnistej śliny, zwolnienie perystaltyki jelit. Pobudzenie wydzielania soków trawiennych, rozszerzenie oskrzeli, przyspieszenie pracy serca. Zwężenie źrenic, przyspieszenie perystaltyki jelit, zwolnienie pracy serca. Zadanie 19. (2 pkt) Układ nerwowy i narządy zmysłów Zamknięte (np. testowe, prawda/fałsz) Na rysunku przedstawiono budowę siatkówki oka człowieka. Na podstawie: M. Zając, Protezy wzroku, V Kongres KRIO, Wisła 2004. Uzupełnij poniższe zdania tak, aby zawierały one informacje prawdziwe. Podkreśl w każdym nawiasie właściwe określenie. Z dwóch rodzajów komórek światłoczułych – czopków i pręcików – w siatkówce ludzkiego oka dominują (czopki / pręciki), które umożliwiają widzenie (barwne / w odcieniach szarości). Wysoką rozdzielczość obrazu, czyli większą szczegółowość, zapewniają (czopki / pręciki), ponieważ każdy z nich łączy się (z jednym neuronem / z kilkoma neuronami). Zadanie 20. (2 pkt) Układ hormonalny Podaj/wymień Zamknięte (np. testowe, prawda/fałsz) Na schemacie przedstawiono mechanizm hormonalnej kontroli aktywności gonad męskich. Na podstawie: Campbell i inni, Biologia, Poznań 2012. a)Podaj nazwę części mózgowia oznaczonej na schemacie literą X. b)Na podstawie schematu oceń, czy poniższe informacje dotyczące hormonalnej kontroli aktywności jąder są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F – jeśli jest fałszywa. 1. Wydzielanie hormonów płciowych u mężczyzn kontrolowane jest przez jedną pętlę ujemnego sprzężenia zwrotnego. P F 2. Zarówno podwyższenie poziomu FSH jak i LH stymuluje spermatogenezę. P F 3. Wysoki poziom testosteronu stymuluje wydzielanie gonadoliberyny. P F Zadanie 21. (1 pkt) Układ immunologiczny Zamknięte (np. testowe, prawda/fałsz) Uzupełnij poniższe zdania dotyczące limfocytów tak, aby zawierały one informacje prawdziwe. Podkreśl w każdym nawiasie właściwe określenie. Limfocyty B i T biorą udział w mechanizmach odporności (swoistej / nieswoistej). W grasicy człowieka dojrzewają i nabywają kompetencji (limfocyty B / limfocyty T). Za wytwarzanie i uwalnianie przeciwciał odpowiadają (limfocyty B / limfocyty T) i jest to odporność (humoralna / komórkowa). Zadanie 22. (3 pkt) Ekspresja informacji genetycznej Podaj i uzasadnij/wyjaśnij Zamknięte (np. testowe, prawda/fałsz) W operonie tryptofanowym znajduje się pięć otwartych ramek odczytu (trpA–trpE) kodujących podjednostki enzymów uczestniczących w syntezie tryptofanu u bakterii. Do sekwencji regulatorowych należy promotor, który znajduje się przed sekwencjami kodującymi trpA–trpE i stanowi miejsce wiązania polimerazy RNA. Obok promotora znajduje się operator, do którego przyłącza się aktywny represor. Białko represorowe jest aktywowane poprzez przyłączenie cząsteczki tryptofanu. Na schemacie przedstawiono działanie operonu tryptofanowego w sytuacji, gdy komórka bakterii nie ma odpowiedniej ilości tego aminokwasu. Na podstawie: E. Solomon, L. Berg, D. Martin, Biologia, Warszawa 2016. a)Zaznacz poprawne dokończenie zdania – wybierz odpowiedź spośród A–B oraz odpowiedź spośród 1.–2. Operon tryptofanowy podlega regulacji A. pozytywnej, a cząsteczka tryptofanu pełni w nim funkcję 1. induktora. B. negatywnej, 2. korepresora. b)Opisz, korzystając z powyższego schematu, w jaki sposób będzie działać operon tryptofanowy w sytuacji, gdy komórka bakterii znajdzie się w środowisku, w którym ma dostęp do odpowiedniej ilości tryptofanu. c)Na podstawie schematu określ, jak zmieni się funkcjonowanie operonu tryptofanowego na skutek mutacji w genie kodującym białko represorowe, której efektem jest uniemożliwienie przyłączenia się cząsteczki tryptofanu do tego białka. Zadanie 23. (2 pkt) Choroby człowieka Zamknięte (np. testowe, prawda/fałsz) Podaj i uzasadnij/wyjaśnij Do najczęstszych mechanizmów molekularnych indukujących rozwój nowotworów zalicza się nieprawidłową ekspresję tzw. protoonkogenów oraz genów supresorowych. Protoonkogeny – to geny regulujące cykl komórkowy, stymulujące wzrost i podział komórek. Protoonkogeny mogą na skutek mutacji przekształcać się w onkogeny, które mają znacznie zwiększoną aktywność i powodują intensywne, niekontrolowane namnażanie się komórek. Geny supresorowe – zwane również antyonkogenami, to geny kodujące białka zapobiegające niekontrolowanym podziałom komórkowym, np. przez hamowanie podziałów komórek z uszkodzonym DNA. Gen BRCA1, którego mutacje są częstą przyczyną dziedzicznego raka piersi i jajnika, jest zlokalizowany na chromosomie 17. Gen ten koduje białko BRCA1, które działa w jądrze komórkowym i bierze udział w kontroli cyklu komórkowego oraz działa na szlaku naprawy uszkodzonego DNA. U kobiet mających mutację tylko jednego allelu genu BRCA1 obserwuje się 50–80% ryzyko wystąpienia raka piersi i około 40% ryzyko wystąpienia raka jajnika. Średni wiek zachorowania na raka sutka w przypadku obecności mutacji BRCA1 jest znacznie niższy niż w przypadkach, w których u chorych nie stwierdzono mutacji tego genu. Na podstawie: G. Drewa, T. Ferenc, Genetyka medyczna, Wrocław 2015. a)Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F – jeśli jest fałszywa. 1. Przyczyną nowotworów może być mutacja powodująca aktywację genów supresorowych. P F 2. Gen BRCA1 należy do genów supresorowych. P F 3. Prawidłowe białko BRCA1 inicjuje procesy prowadzące do raka piersi. P F b)Wyjaśnij, dlaczego w celach profilaktycznych badaniu genetycznemu na obecność mutacji genu BRCA1 powinny poddać się kobiety, których matki chorowały na raka piersi i wykryto u nich mutację tego genu. Zadanie 24. (3 pkt) Dziedziczenie Podaj i uzasadnij/wyjaśnij Podaj/wymień Dzwonek karpacki ma najczęściej kwiaty koloru niebieskiego, ale zdarzają się również odmiany o kwiatach białych. Niebieska barwa kwiatów tego gatunku jest warunkowana przez dominujące allele dwóch dopełniających się genów A i B, kodujących enzymy konieczne do wytworzenia niebieskiego barwnika. Allele a oraz b powstały w wyniku mutacji skutkującej utratą funkcji. Skrzyżowano rośliny tego dzwonka o kwiatach białych, pochodzące z różnych linii, i w F1 otrzymano wyłącznie rośliny o kwiatach niebieskich. Natomiast w wyniku krzyżówki tych niebiesko kwitnących roślin uzyskano w F2 rośliny o kwiatach niebieskich i białych w stosunku 9:7. Na podstawie: Biologia. Jedność i różnorodność, praca zbiorowa, Warszawa 2008. a)Na podstawie przedstawionych informacji zapisz genotypy odmian dzwonka z pokolenia rodzicielskiego o kwiatach białych oraz wszystkie możliwe genotypy roślin o kwiatach niebieskich uzyskanych w F2. Zastosuj oznaczenia literowe alleli podane w tekście. Genotypy roślin rodzicielskich o kwiatach białych (P): Wszystkie genotypy roślin o kwiatach niebieskich (F2): b)Określ, jaki będzie stosunek liczbowy fenotypów w potomstwie roślin uzyskanych po skrzyżowaniu dzwonka o kwiatach niebieskich pochodzącego z F1 z rośliną z pokolenia rodzicielskiego (kwiaty białe). Zapisz odpowiednią krzyżówkę genetyczną (szachownicę Punnetta). Stosunek liczbowy fenotypów potomstwa: Zadanie 25. (1 pkt) Genetyka - pozostałe Zamknięte (np. testowe, prawda/fałsz) W nici kodującej DNA, w odcinku, w którym zapisana jest sekwencja aminokwasów budujących określone białko, nastąpiła mutacja polegająca na utracie fragmentu obejmującego dwa kolejne nukleotydy wchodzące w skład trzeciego kodonu i pierwszy nukleotyd z kodonu następnego. Wybierz spośród A–D i podkreśl nazwę opisanej mutacji genowej. delecja duplikacja insercja inwersja Zadanie 26. (3 pkt) Ekologia Metody badawcze i doświadczenia Sformułuj wnioski, hipotezę lub zaplanuj doświadczenie Zamknięte (np. testowe, prawda/fałsz) Babka nadmorska (Plantago maritima) w środowisku naturalnym występuje na siedliskach o różnej wilgotności, na bagnach, a także na murawach porastających klify nadmorskie. Zbadano wysokość roślin babki w obu populacjach na stanowiskach naturalnych, a następnie nasiona zebrane z roślin populacji bagiennej i klifowej wysiano na poletku doświadczalnym o średniej wilgotności gleby. Po pewnym czasie zmierzono wysokość wyhodowanych roślin. W tabeli przedstawiono wyniki badań. Siedlisko populacji babki nadmorskiej Średnia wysokość roślin [cm] na stanowisku naturalnym hodowanych na poletku doświadczalnym bagno 35,0 31,5 murawa z klifu nadmorskiego 7,5 20,7 Na podstawie Krebs, Ekologia, Warszawa 2011. a)Uzasadnij, uwzględniając wyniki badań, że przyczyną różnic w wysokości roślin babki nadmorskiej w badanych populacjach naturalnych jest zarówno zmienność genetyczna: jak i zmienność środowiskowa (fenotypowa): b)Oceń, czy na podstawie przedstawionych wyników badań można sformułować wnioski podane w tabeli. Zaznacz T (tak), jeśli wniosek wynika z tych badań, albo N (nie) – jeśli z nich nie wynika. 1. Babka nadmorska ma szeroki zakres tolerancji pod względem wilgotności siedliska. T N 2. Populacje babki nadmorskiej z bagien i z klifów należy zaklasyfikować do dwóch odrębnych gatunków. T N 3. Dla babki nadmorskiej optymalne jest siedlisko o średniej wilgotności. T N Zadanie 27. (2 pkt) Ekologia Metody badawcze i doświadczenia Podaj i uzasadnij/wyjaśnij Zamknięte (np. testowe, prawda/fałsz) Wydajność produkcji wtórnej w ekosystemie określa się jako stosunek energii dostępnej dla kolejnego poziomu troficznego do energii pobranej z poziomu poprzedniego. Populacje poszczególnych gatunków są powiązane ze sobą siecią zależności pokarmowych. Na poniższym wykresie przedstawiono rozkład liczby poziomów troficznych uzyskany na podstawie analizy 183 różnych sieci pokarmowych. Na podstawie: Pianka, Evolutionary Ecology, 2011. a)Oceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące przedstawionych wyników badań są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe. 1. Najwięcej jest sieci pokarmowych, które mają 4 poziomy troficzne. P F 2. Liczba poziomów troficznych zależy od liczby sieci pokarmowych w danym ekosystemie. P F 3. Większość sieci ma 6 lub więcej poziomów troficznych. P F b)Wyjaśnij, dlaczego liczba poziomów troficznych w ekosystemie jest ograniczona. W odpowiedzi uwzględnij przepływ energii przez kolejne poziomy troficzne. Zadanie 28. (2 pkt) Ekologia Podaj i uzasadnij/wyjaśnij Reguła Allena i reguła Bergmanna to dwie ekogeograficzne reguły dotyczące zwierząt stałocieplnych. Zgodnie z regułą Allena, u zwierząt jednego gatunku lub gatunków blisko spokrewnionych, populacje żyjące w zimniejszym klimacie odznaczają się mniejszymi rozmiarami wystających części ciała, takich jak: kończyny, małżowiny uszne czy ogon, niż populacje z obszarów cieplejszych. Reguła Bergmanna dotyczy również zwierząt tego samego gatunku lub blisko spokrewnionych i określa, że populacje zwierząt żyjących w zimniejszym klimacie odznaczają się większymi rozmiarami ciała. a)Wyjaśnij, jakie znaczenie dla zwierząt żyjących w klimacie chłodnym mają adaptacje polegające na mniejszych rozmiarach wystających części ciała i większych rozmiarach ciała. b)Wyjaśnij, dlaczego opisane reguły odnoszą się wyłącznie do zwierząt stałocieplnych. Zadanie 29. (2 pkt) Ewolucjonizm i historia życia na ziemi Zamknięte (np. testowe, prawda/fałsz) Poniżej przedstawiono szkielet skrzydła nietoperza i szkielet skrzydła ptaka oraz uproszczone drzewo filogenetyczne kręgowców lądowych. Na podstawie: Na podstawie informacji przedstawionych na schemacie uzupełnij poniższe zdania tak, aby powstał poprawny opis wymienionych narządów. Podkreśl w każdym nawiasie właściwe określenie. Szkielet skrzydła ptaka i szkielet skrzydła nietoperza są (homologiczne / analogiczne), ponieważ mają (wspólne / różne) pochodzenie oraz plan budowy. Powierzchnie nośne umożliwiające aktywny lot ptaka i nietoperza są (homologiczne / analogiczne), ponieważ powstały (niezależnie / tylko raz) w toku ewolucji. Zadanie 30. (2 pkt) Ewolucjonizm i historia życia na ziemi Zamknięte (np. testowe, prawda/fałsz) Podaj i uzasadnij/wyjaśnij Przypadkowe zmiany częstości występowania alleli w puli genowej małych, izolowanych populacji określa się mianem dryfu genetycznego. Jedną z postaci dryfu genetycznego jest tzw. efekt wąskiego gardła. Może być on spowodowany przez nagłe, znaczne zmiany w środowisku, np. pożar, czy powódź, które mogą doprowadzić do drastycznego zmniejszenia liczebności populacji danego gatunku. a)Wyjaśnij, w jaki sposób efekt wąskiego gardła może spowodować zmianę częstości występowania alleli w danej populacji w stosunku do populacji wyjściowej. b)Oceń, czy poniższe informacje dotyczące dryfu genetycznego są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F – jeśli jest fałszywa. 1. Efekt dryfu genetycznego zależy od liczebności populacji – w populacjach o większej liczebności jest większy. P F 2. W wyniku dryfu genetycznego może dojść do zwiększenia częstości jednych alleli w populacji i do zmniejszenia częstości innych. P F 3. Dryf genetyczny może spowodować utrwalenie się alleli niekorzystnych, zmniejszających dostosowanie do środowiska. P F Ranking 6 najlepszych aplikacji mobilnych do matury z biologii ( Egzamin maturalny z biologii na poziomie rozszerzonym w 2007 roku odbył się 11 maja, podobnie jak i egzamin na poziomie podstawowym. Arkusz egzaminacyjny dla maturzystów bardziej zaawansowanych składał się z 39 zadań, na wykonanie których przeznaczono 150 minut. Arkusz zawierał 39 zadań: 30 otwartych i 9 zamkniętych. Wśród zadań otwartych przeważały zadania krótkiej odpowiedzi, natomiast w przypadku zadań zamkniętych zastosowano głównie zadania wielokrotnego wyboru i „na dobieranie”. Sprawdzano wiadomości i umiejętności opisane w standardach wymagań egzaminacyjnych dla poziomu podstawowego i poziomu rozszerzonego z zakresu treści Podstawy Programowej. Zadanie 1. miało charakter zamknięty – należało na podstawie danych zaznaczyć trafne wyjaśnienie mechanizmu przenikania tlenu z powietrza pęcherzykowego do krwi oraz dwutlenku węgla z krwi do powietrza pęcherzykowego. W zadaniu 2. maturzysta miał wyjaśnić na podstawie schematu zawartego w zadaniu, dlaczego nie wszystkie składniki znajdujące się we krwi przenikają do płynu dializującego. W zadaniu kolejnym, 3., miał natomiast podać nazwę elementu nefronu, w którym zachodzi filtracja krwi. W zadaniu 4. przedstawiono na schemacie sposoby powstawania bliźniąt; należało uzupełnić schemat w taki sposób, by podane wnioski tworzyły sensowną i zgodną z prawdą całość. Piąte zadanie polegało na skonstruowaniu i wypełnieniu tabeli porównującej funkcjonowanie układów: nerwowego i hormonalnego na podstawie informacji zawartych w tekście. Maturzyści w zadaniu 6. mieli ocenić, czy przedstawione na wykresie wyniki badań świadczą o prawidłowym funkcjonowaniu organizmu pacjenta. Wykres został zawarty w zadaniu. Zadanie 7. polegało na zaznaczeniu dwóch zdań (z podanych) – takich, które zawierają prawdziwe informacje dotyczące procesów zachodzących w układzie pokarmowym człowieka, a zadanie 8. na udzieleniu odpowiedzi dotyczącej składu chemicznego organizmu roślinnego. W zadaniu 9. należało narysować wykres – diagram słupkowy, który porównywałby procentową zawartość lipidów, węglowodanów oraz białek w dwóch organizmach, scharakteryzowanych w zadaniu. Zadanie 10. wymagało podania dwóch wspólnych funkcji wody pełnionych przez nią zarówno u roślin, jak i u zwierząt, a 11. – zaznaczyć jeden z podanych fragmentów opisu różnych rodzajów komórek – taki, który przedstawia opis komórki rośliny lądowej. Swój wybór należało uzasadnić jednym argumentem. Zadanie kolejne, 12., brzmiało w następujący sposób: ”Na podstawie analizy tekstu, uzupełnij tabelę, wpisując do niej odpowiednie określenia spośród wymienionych w nawiasach tak, aby ilustrowały zależność pomiędzy ilością obu białek, liczbą komórek satelitarnych (satelitowych) i szybkim przyrostem masy mięśni.”, a 13. składało się z 2 podpunktów, w których należało przyporządkować każdy z wymienionych związków (mioglobinę, glikogen, laktozę, miozynę, immunoglobinę) do białek lub do węglowodanów oraz określić rolę dwóch wybranych spośród nich w organizmie człowieka. W zadaniu 14. podano przykład jednego z procesów katabolicznych zachodzących w komórce; należało podać nazwę tego procesu oraz krótko uzasadnić kataboliczny charakter tego procesu. Zadanie 15. wymagało uzasadnienia, że obecność aerenchymy stanowi przystosowanie roślin wodnych do życia w środowisku wodnym, 16. natomiast uzupełnienia w tabeli informacji dotyczących wiązania CO2 w cyklach obu rodzajów roślin na podstawie analizy danych z dwóch podanych schematów. Maturzysta w zadaniu 17. miał podać przykład jednego ze sposobów, w jaki rośliny zabezpieczają się przed samozapyleniem, w 18. – sformułować problem badawczy do przedstawionego na ilustracji doświadczenia, a w 19. natomiast – sformułować dwa wnioski dotyczące ruchów aparatów szparkowych badanej rośliny na podstawie analizy przedstawionych danych. Do zadań 20. i 21. dołączono wykres przedstawiający wyniki pomiarów wilgotności powietrza i aktywności samic komarów atakujących grupę ludzi. W zadaniu 20. należało sformułować hipotezę badawczą dotyczącą aktywności samic komarów potwierdzoną przedstawionymi wynikami badań, a w 21. określić znaczenie pobranej krwi ssaka dla samicy komara oraz podać przykład negatywnego skutku dla człowieka pobierania jego krwi przez komara. W zadaniu 22. należało poprawnie dokończyć zdanie, wybierając odpowiedzi spośród A do D. W zadaniu 23. maturzysta miał opisać, w jaki sposób utrzymywana jest dwuniciowa struktura cząsteczki DNA. Zadanie 24. przedstawiało tabelę z wynikami badań dotyczących materiału genetycznego pewnego wirusa; w tabeli zawarto informacje o rodzaju nukleotydu oraz procentowej zawartości nukleotydu w badanym materiale. Na podstawie analizy przedstawionych wyników badań należało określić rodzaj: a) kwasu nukleinowego (RNA, czy DNA), który jest materiałem genetycznym tego wirusa. b) cząsteczki (jednoniciowa, czy dwuniciowa), którą ma kwas nukleinowy tego wirusa. Każdą z odpowiedzi uzasadnij jednym argumentem. Polecenie 25. wymagało zapoznania się z rysunkiem schematycznym, na którym przedstawiono chromosomy osobnika muszki owocowej. Maturzysta, przyjmując założenia zawarte w tekście i na ilustracji, miał wpisać w odpowiednie miejsca, oznaczone na rysunku kreskami, symbole literowe alleli osobnika o podanym genotypie oraz zapisać wszystkie rodzaje gamet produkowane przez osobnika muszki owocowej o podanym powyżej genotypie. Kolejne 26., zadanie polegało na zaznaczeniu takiego wykresu, który prawidłowo ilustruje zależność między wiekiem matki, a częstotliwością występowania zespołu Downa u noworodków, a zadanie 27. na podaniu kolejności genów A, B, C w chromosomie. Treść zadania 28. brzmiała: „Barwa kwiatów groszku pachnącego (Lathyrus odoratus) jest determinowana przez dwie pary odrębnych genów, które współdziałają (wzajemnie się uzupełniają) w tworzeniu barwy purpurowej. W wyniku krzyżówki dwóch odmian groszku o kwiatach białych (AAbb x aaBB), w pokoleniu F1 otrzymano osobniki tylko o kwiatach purpurowych. Następnie skrzyżowano dwa osobniki z pokolenia F1 i w pokoleniu F2 otrzymano 9 osobników o kwiatach purpurowych i 7 osobników o kwiatach białych.” Należało zapisać odpowiednią krzyżówkę pomiędzy dwoma osobnikami z pokolenia F1 oraz podać wszystkie możliwe genotypy osobników o kwiatach purpurowych występujące w pokoleniu F2. W zadaniu 29. należało zaznaczyć nić DNA spośród odpowiedzi A-D, która zawiera informację potrzebną do syntezy przedstawionego łańcucha aminokwasów, korzystając przy tym z tabeli kodu genetycznego, a w 30. natomiast należało zaznaczyć takie dokończenie zdania spośród A-D, które poprawnie definiuje organizmy transgeniczne. Zadanie 31. wymagało od maturzysty wyjaśnia na podstawie analizy rysunków, dlaczego stosowanie kremów z filtrem UV obniża ryzyko wystąpienia choroby nowotworowej skóry. Zadanie 32. polegało na podaniu nazwy zależności przedstawionej w zawartym w zadaniu tekście oraz określeniu, do którego rodzaju stosunków między populacjami (antagonistyczne, nieantagonistyczne czy neutralne) należy owa zależność. W zadaniu 33. podano tabelę, w której zamieszczono zakresy tolerancji niektórych bakterii względem pH podłoża, w którym występują. Maturzysta miał podać, która z wymienionych powyżej bakterii jest stenobiontem względem badanego czynnika. Na początku zadania 34. podano informację: „Na korzeniach łubinu w charakterystycznych brodawkach występują symbiotyczne bakterie azotowe z rodzaju Rhizobium.”; należało określić korzyści wynikające z tej formy współżycia dla łubinu oraz bakterii. Zadanie 35. polegało na podaniu dwóch wybranych z podanego tekstu skutki działalności człowieka mające negatywny wpływ na rozmnażanie i rozwój płazów. W zadaniu 36. przedstawiono schemat funkcjonowania jednej ze spalarni odpadów komunalnych i jej wpływ na otoczenia; należało przedstawić swoje stanowisko (za lub przeciw) dotyczące stosowania powyższej metody w Polsce, uzasadniając je dwoma argumentami. Zadanie 37. wymagało od maturzysty podania, w którym z wymienionych w tabeli ekosystemów występuje najgrubsza warstwa ściółki oraz uzasadnienia tej odpowiedzi. Przedostatnie, 38. zadanie, polegało na podaniu dwóch prawdopodobnych przyczyn występowania różnic w czasie rozkładu materii organicznej w ściółce wymienionych w tabeli ekosystemów. W ostatnim, 39. zadaniu należało uporządkować nazwy zwierząt (dinozaury, ssaki owadożerne, trylobity, małpy człekokształtne), wpisując je w odpowiednie miejsca na osi czasu, tak aby odzwierciedlały kolejność pojawiania się tych zwierząt na Ziemi. Arkusz maturalny online Źródło: Marta Kozownicka

matura biologia rozszerzona maj 2007